Krew pępowinowa

Zastosowanie, zalety, ograniczenia i bankowanie

Recenzja medyczna: dr n. med. Jowita Frączkiewicz, specjalista pediatrii oraz onkologii i hematologii dziecięcej
Ostatnia aktualizacja: 21 października 2026 r.

Krew pępowinowa jest źródłem krwiotwórczych komórek macierzystych wykorzystywanych w leczeniu wybranych chorób, m.in. białaczek, niedokrwistości aplastycznej oraz niektórych chorób metabolicznych. Do jej zalet należą szybka dostępność i mniejsze wymagania dotyczące zgodności tkankowej. Jej zastosowanie ma jednak ograniczenia, przede wszystkim związane z niewielką liczbą komórek w pojedynczej jednostce.

Czym jest krew pępowinowa?

Krew pępowinowa to krew pozostająca w naczyniach pępowiny i łożyska po porodzie, która stanowi źródło krwiotwórczych komórek macierzystych. Komórki te mogą być wykorzystywane w transplantacji w podobnych wskazaniach jak komórki pozyskiwane ze szpiku kostnego lub mobilizowanej krwi obwodowej [1].

Krew pępowinową pobiera się po przecięciu pępowiny, z naczyń krwionośnych znajdujących się w części połączonej z łożyskiem.

Pobranie odbywa się po urodzeniu dziecka i odcięciu pępowiny, bez ingerencji w organizm noworodka. Nie zakłóca opieki nad matką i dzieckiem ani uzgodnionym postępowaniem przy odpępnieniu.

Do czego wykorzystuje się krew pępowinową?

Krew pępowinowa jest wykorzystywana jako źródło krwiotwórczych komórek macierzystych w leczeniu wybranych chorób onkologicznych, hematologicznych i metabolicznych. Zakres jej zastosowania jest zbliżony do wskazań dotyczących transplantacji komórek ze szpiku kostnego i mobilizowanej krwi obwodowej [1].

Do przykładów należą:

Grupa chorób	Przykłady
Choroby onkologiczne	ostra białaczka szpikowa, ostra białaczka limfoblastyczna, wybrane zespoły mielodysplastyczne
Choroby hematologiczne	niedokrwistość aplastyczna, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa, talasemia
Choroby metaboliczne	zespół Hurlera, choroba Krabbego, wybrane inne wrodzone choroby metaboliczne
Pierwotne niedobory odporności	wybrane ciężkie wrodzone niedobory odporności, np. ciężki złożony niedobór odporności (SCID)

Wymienione choroby należą do uznanych wskazań do transplantacji krwiotwórczych komórek macierzystych, choć nie u każdego pacjenta wybiera się krew pępowinową. Kwalifikacja i ewentualne

finansowanie leczenia zależą od konkretnego wskazania i obowiązujących zasad. Należy odróżniać zastosowania standardowe od terapii, których skuteczność nadal jest badana.

Jakie są najważniejsze zalety krwi pępowinowej?

Krew pępowinowa ma kilka cech, które odróżniają ją od innych źródeł komórek krwiotwórczych. Komórki są biologicznie młode, wymagania dotyczące zgodności tkankowej mogą być mniejsze, a przechowywany materiał jest szybko dostępny. W konkretnej sytuacji klinicznej każda z tych cech może mieć znaczenie przy wyborze źródła komórek.

Biologicznie młode komórki
Krew pępowinowa zawiera biologicznie młode komórki krwiotwórcze, zdolne do odtwarzania układu krwiotwórczego po przeszczepieniu. Ich właściwości biologiczne są jedną z cech uwzględnianych przy ocenie tego źródła komórek [2].

Mniejsze wymagania dotyczące zgodności tkankowej
W porównaniu z innymi źródłami komórek krwiotwórczych krew pępowinowa wymaga mniejszej zgodności tkankowej pomiędzy dawcą a biorcą. Wynika to m.in. z mniejszej dojrzałości immunologicznej komórek. W określonych warunkach transplantacja krwi pępowinowej może wiązać się z mniejszym ryzykiem niektórych postaci choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi (GvHD, ang. graft-versus-host disease). Ryzyko powikłań zależy jednak również od cech pacjenta, dawcy i sposobu przeszczepienia [3].

Szybka dostępność materiału
Jednostka przechowywana w banku może być udostępniona po potwierdzeniu jej przydatności i spełnieniu wymaganych procedur. W przeciwieństwie do sytuacji wymagającej pozyskania materiału od dawcy nie trzeba czekać na samo pobranie komórek. Ma to szczególne znaczenie w chorobach wymagających szybkiego rozpoczęcia leczenia [4].

Korzystne wyniki w wybranych chorobach – W wybranych chorobach wyniki transplantacji krwi pępowinowej mogą być bardziej korzystne w porównaniu z innymi źródłami krwiotwórczych komórek macierzystych. Nie oznacza to jednak, że
krew pępowinowa jest najlepszym źródłem komórek dla każdego pacjenta.

Przykładem jest ostra białaczka szpikowa z minimalną chorobą resztkową u dzieci. W tej grupie pacjentów przeszczepienie krwi pępowinowej wiąże się z niższym ryzykiem nawrotu choroby i lepszym przeżyciem wolnym od choroby w porównaniu z komórkami pochodzącymi z innych źródeł [5].

Znaczenie może mieć efekt „przeszczep przeciwko białaczce” (GvL, ang. graft-versus-leukemia), czyli
odpowiedź komórek odpornościowych dawcy przeciwko pozostałym komórkom nowotworowym biorcy. W mechanizmie tym mogą uczestniczyć m.in. komórki NK (ang. natural killer). Nie należy jednak utożsamiać efektu GvL z całkowitym wyeliminowaniem ryzyka nawrotu [3].

Lepsze wyniki niż w przypadku wykorzystania innych źródeł komórek obserwuje się również w chorobach metabolicznych oraz pierwotnych niedoborach odporności, ponieważ przeszczepienie krwi pępowinowej może wiązać się z uzyskaniem lepszego chimeryzmu, czyli większego udziału komórek dawcy w organizmie biorcy [6,7].

O wyborze źródła komórek decyduje jednak sytuacja konkretnego pacjenta oraz zespół prowadzący transplantację.

Możliwość wykorzystania u osób spokrewnionych
Krew pępowinową można przechowywać zarówno w banku publicznym, jak i rodzinnym. O tym, czy będzie mogła zostać użyta, decydują zgodność, liczba komórek i wskazanie medyczne.

Przeszczepienie krwi pępowinowej od dawcy spokrewnionego może przynosić bardzo dobre wyniki w odpowiednio dobranych wskazaniach, m.in. w niektórych chorobach nienowotworowych i hemoglobinopatiach. W publikowanych grupach pacjentów opisywano przeżycie sięgające 90%, ale nie jest to wynik, którego można oczekiwać w każdej sytuacji [8]. W szczególnych przypadkach możliwe jest również zastosowanie własnej krwi pępowinowej, jednak w części chorób genetycznych i nowotworowych taki materiał nie będzie odpowiedni.

Możliwość wsparcia przeszczepień haploidentycznych
Badano także łączenie przeszczepienia od dawcy haploidentycznego (częściowo zgodnego tkankowo,
np. rodzica) z podaniem jednostki krwi pępowinowej. Wyniki wybranych badań sugerują możliwe korzyści w określonych grupach chorych, jednak nie oznacza to, że taka strategia jest właściwa dla wszystkich pacjentów [9].

Potencjalne zastosowania w neurologii
Trwają badania nad wykorzystaniem krwi pępowinowej w neurologii, m.in. w takich wskazaniach jak:

mózgowe porażenie dziecięce [10],
zaburzenia ze spektrum autyzmu [11].

Są to zastosowania badane klinicznie, a nie rutynowy standard leczenia. Dotychczasowe wyniki nie pozwalają uznać ich skuteczności za potwierdzoną we wszystkich badanych grupach pacjentów [10,11].

Potencjał wykorzystania w nowych terapiach komórkowych
Komórki pozyskiwane z krwi pępowinowej są także badane jako materiał do wytwarzania nowoczesnych terapii komórkowych, w tym opartych na komórkach NK z receptorem CAR (CAR-NK). Rozwój technologii może w przyszłości ułatwić przygotowywanie produktów komórkowych dla większej liczby pacjentów, ale skala korzyści klinicznych i ewentualnego obniżenia kosztów wymaga dalszej oceny. Nie są to obecnie rutynowe zastosowania każdej przechowywanej jednostki krwi pępowinowej [12].

Jakie są ograniczenia i wady krwi pępowinowej?

Najważniejszym ograniczeniem krwi pępowinowej jest stosunkowo niewielka liczba krwiotwórczych komórek macierzystych w pojedynczej jednostce. Transplantacja może również wiązać się z dłuższym czasem wszczepienia niż w przypadku niektórych innych źródeł komórek [13,14].

Ograniczona liczba komórek
W pojedynczej jednostce krwi pępowinowej znajduje się ograniczona liczba komórek krwiotwórczych. Przy kwalifikacji do przeszczepienia bierze się pod uwagę m.in. liczbę komórek w stosunku do masy ciała biorcy oraz parametry jakościowe materiału. Ma to szczególne znaczenie w przypadku osób dorosłych, u których liczba komórek potrzebnych do transplantacji jest większa. Jedną ze stosowanych strategii było wykorzystanie dwóch jednostek krwi pępowinowej [13].

Dłuższy czas wszczepienia
Po przeszczepieniu krwi pępowinowej odnowa krwiotworzenia może trwać dłużej niż po transplantacji komórek z innych źródeł. W tym okresie pacjent wymaga szczególnego monitorowania, m.in. ze względu na ryzyko zakażeń [14].
Wszczepienie oznacza moment, w którym przeszczepione komórki zaczynają prawidłowo funkcjonować i odtwarzać układ krwiotwórczy pacjenta.

Czy nowe technologie mogą zmniejszyć te ograniczenia?

Część ograniczeń związanych z liczbą komórek i czasem wszczepienia można zmniejszać dzięki technologiom namnażania komórek krwi pępowinowej poza organizmem. Metody te nie eliminują jednak ryzyka transplantacji.
Wybrane technologie namnażania komórek uzyskały dopuszczenia regulacyjne w określonych wskazaniach i regionach, jednak ich dostępność nie jest jednakowa w poszczególnych krajach i ośrodkach. Przed publikacją należy zweryfikować aktualny status produktów w USA i UE oraz warunki ich stosowania [15,16].

Czy krew pępowinowa może leczyć każdą chorobę?

Nie. Krew pępowinowa nie jest uniwersalnym sposobem leczenia i znajduje zastosowanie wyłącznie w określonych wskazaniach. Samo przechowywanie materiału nie oznacza, że będzie można wykorzystać go w przypadku dowolnej choroby występującej w przyszłości. Nawet w uznanych wskazaniach ostateczną decyzję dotyczącą wykorzystania krwi pępowinowej podejmuje lekarz transplantolog [17].

Czym różni się bank rodzinny od publicznego?

Krew pępowinowa może być przechowywana w banku rodzinnym albo przekazana do banku publicznego. Oba modele różnią się celem, sposobem dostępu do materiału i zasadami finansowania.
W banku rodzinnym materiał przechowuje się z myślą o ewentualnym wykorzystaniu przez dziecko lub uprawnionych członków rodziny. Rodzice zwykle ponoszą koszty pobrania, przygotowania i przechowywania. Samo przechowywanie nie gwarantuje jednak, że jednostka będzie odpowiednia do przyszłego leczenia.
W banku publicznym jednostka jest co do zasady przeznaczona dla potrzebujących biorców zgodnie z zasadami doboru transplantacyjnego, a nie zarezerwowana wyłącznie dla rodziny dawcy. Możliwość oddania krwi pępowinowej zależy od dostępności programu w danym szpitalu. Zasoby publicznych banków w Polsce pozostają ograniczone.

Czy warto bankować krew pępowinową?

Nie istnieje jedna odpowiedź właściwa dla każdej rodziny. Decyzja o bankowaniu krwi pępowinowej powinna być świadoma i oparta na aktualnych informacjach medycznych, sytuacji zdrowotnej rodziny oraz możliwościach wykorzystania przechowywanego materiału.

Przed podjęciem decyzji warto rozważyć przede wszystkim:

czy w rodzinie występuje choroba, w której można rozważyć transplantację krwiotwórczych
komórek macierzystych, i czy lekarz widzi wskazania do bankowania kierowanego;
jakie są realne możliwości wykorzystania materiału przez dziecko lub rodzeństwo, z
uwzględnieniem zgodności tkankowej i charakteru choroby;
jakie są koszty pobrania, badań, transportu i wieloletniego przechowywania oraz warunki
umowy z bankiem;
czy w miejscu porodu dostępne jest bankowanie publiczne i jakie zasady obowiązują w obu
modelach;
które zastosowania są uznanym standardem leczenia, a które pozostają na etapie badań
klinicznych.

Zgodnie z rezolucją Parlamentu Europejskiego, stanowiskiem Polskiego Towarzystwa Onkologii i Hematologii Dziecięcej (PTOHD) oraz konsensusem PTOHD i Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGiP), kobieta w ciąży powinna mieć możliwość uzyskania informacji na temat krwi pępowinowej, aby mogła podjąć świadomą decyzję opartą na aktualnych danych [12,17,18].
Rozwój technologii przeszczepiania i namnażania komórek oraz badań nad nowymi terapiami poszerza możliwości badania zastosowań krwi pępowinowej. Nie oznacza to jednak, że wszystkie nowe kierunki badań są już dostępne jako leczenie standardowe [12,13]. Istotną rolę w przekazywaniu takich informacji odgrywa osoba prowadząca ciążę [17].

Kto powinien szczególnie rozważyć bankowanie krwi pępowinowej?

Bankowanie krwi pępowinowej może mieć szczególne znaczenie dla rodzin, w których istnieje konkretne wskazanie medyczne przemawiające za możliwością wykorzystania krwiotwórczych komórek macierzystych.
Według przywołanego konsensusu uwagę na tę możliwość powinny zwrócić m.in. rodziny, w których:

starsze dziecko choruje na chorobę, w której w ramach leczenia można zastosować transplantację krwiotwórczych komórek macierzystych;
występuje historia chorób hematoonkologicznych [17].

Podsumowanie

Krew pępowinowa ma ugruntowane miejsce w transplantologii jako jedno ze źródeł krwiotwórczych komórek macierzystych. Nie jest jednak rozwiązaniem dla każdej choroby. Jej przydatność zależy od wskazania medycznego, liczby i jakości komórek, zgodności tkankowej oraz sytuacji konkretnego pacjenta.
Dla rodziców rozważających bankowanie najważniejsze jest odróżnienie zastosowań standardowych od eksperymentalnych i podjęcie decyzji na podstawie rzetelnej informacji medycznej, a nie samej możliwości przechowania materiału.

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji medycznej. Możliwość zastosowania krwi pępowinowej, wybór źródła krwiotwórczych komórek macierzystych oraz kwalifikacja do transplantacji wymagają indywidualnej oceny przez odpowiednich specjalistów.

Piśmiennictwo

European Society for Blood and Marrow Transplantation (EBMT). The EBMT Handbook:
Hematopoietic Cell Transplantation and Cellular Therapies. Latest edition.
Vale C, Langston AA. (Donor) age is more than just a number…. Bone Marrow Transplant.
2025 Jan;60(1):1-2.
Zhu X, Tang B, Sun Z. Umbilical cord blood transplantation: Still growing and improving. Stem
Cells Transl Med. 2021 Nov;10 Suppl 2(Suppl 2).
Kindwall-Keller TL, Ballen KK. Umbilical cord blood: The promise and the uncertainty. Stem
Cells Transl Med. 2020 Oct;9(10):1153-1162.
Horgan C, Mullanﬁroze K, Rauthan A, Patrick K, Butt NA, Mirci-Danicar O, O’Connor O,
Furness C, Deshpande A, Lawson S, Broderick V, Evans P, Gibson B, Roberts W, Ali S, Galani S,
Kirkwood AA, Jovanovic J, Dillon R, Virgo P, James B, Rao K, Amrolia PJ, Wynn RF. T-cell
replete cord transplants give superior outcomes in high-risk and relapsed/refractory pediatric
myeloid malignancy. Blood Adv. 2023 May 23;7(10):2155-2165.
Aldenhoven M, Wynn RF, Orchard PJ, O’Meara A, Veys P, Fischer A, Valayannopoulos V,
Neven B, Rovelli A, Prasad VK, Tolar J, Allewelt H, Jones SA, Parini R, Renard M, Bordon V,
Wulffraat NM, de Koning TJ, Shapiro EG, Kurtzberg J, Boelens JJ. Long-term outcome of
Hurler syndrome patients after hematopoietic cell transplantation: an international
multicenter study. Blood. 2015 Mar 26;125(13):2164-72.
Boelens J.J. Cell Gene Therapy Insights. 2017;3(7):531–539.
Gluckman E, Ruggeri A, Rocha V, Baudoux E, Boo M, Kurtzberg J, Welte K, Navarrete C, van
Walraven SM; Eurocord, Netcord, World Marrow Donor Association and National Marrow
Donor Program. Family-directed umbilical cord blood banking. Haematologica. 2011
Nov;96(11):1700-7.
Zhou B, Chen J, Liu T, et al. Haploidentical hematopoietic cell transplantation with or without
an unrelated cord blood unit for adult acute myeloid leukemia: a multicenter, randomized,
open-label, phase 3 trial. Sig Transduct Target Ther. 2024;9:108.
Sun JM, Song AW, Case LE, Mikati MA, Gustafson KE, Simmons R, Goldstein R, Petry J,
McLaughlin C, Waters-Pick B, Chen LW, Wease S, Blackwell B, Worley G, Troy J, Kurtzberg J.
Effect of Autologous Cord Blood Infusion on Motor Function and Brain Connectivity in Young
Children with Cerebral Palsy: A Randomized, Placebo-Controlled Trial. Stem Cells Transl Med.
2017 Dec;6(12):2071-2078.
Dawson G, Sun JM, Baker J, Carpenter K, Compton S, Deaver M, Franz L, Heilbron N, Herold B,
Horrigan J, Howard J, Kosinski A, Major S, Murias M, Page K, Prasad VK, Sabatos-DeVito M,
Sanﬁlippo F, Sikich L, Simmons R, Song A, Vermeer S, Waters-Pick B, Troy J, Kurtzberg J. A
Phase II Randomized Clinical Trial of the Safety and Efﬁcacy of Intravenous Umbilical Cord
Blood Infusion for Treatment of Children with Autism Spectrum Disorder. J Pediatr. 2020
Jul;222:164-173.
Polskie Towarzystwo Onkologii i Hematologii Dziecięcej. Krwiotwórcze komórki macierzyste
krwi pępowinowej w 2025 roku. Stanowisko PTOiHD. Warszawa; 2025.
Sanchez-Petitto G, Rezvani K, Daher M, Rafei H, Kebriaei P, Shpall EJ, Olson A. Umbilical Cord
Blood Transplantation: Connecting Its Origin to Its Future. Stem Cells Translational Medicine.
2023;12(2):55–71.
Rocha V, Labopin M, Sanz G, et al. Acute Leukemia Working Party of European Blood and
Marrow Transplant Group and Eurocord–Netcord Registry. N Engl J Med. 2004;351:2276-
Horwitz ME i wsp. Omidubicel vs standard myeloablative umbilical cord blood
transplantation: results of a phase 3 randomized study. Blood. 2021;138(16):1429–1440.
European Medicines Agency (EMA). Assessment report: Zemcelpro®. EMA; 2025.
Drabko K, Kałwak K, Kwiatkowski S, Młynarski W, Sieroszewski P, Stojko R, Styczyński J,
Wielgoś M. Konsensus Ekspertów Polskiego Towarzystwa Onkologii i Hematologii Dziecięcej
(PTOHD) oraz Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGiP) w sprawie
krwiotwórczych komórek macierzystych pochodzenia płodowego.
Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 11 września 2012 roku w sprawie dobrowolnego i
honorowego dawstwa tkanek i komórek (2011/2193(INI)).